آشنایی با رود ارس
این رودخانه از مرز ترکیه، نخجوان جلفا و ارمنستان گذشته و پس از گذر از مرز ایران و وارد جمهوری آذربایجان شده و به رودخانه کورا میریزد.
رودخانه ارس در سال ۱۸۱۳ میلادی در پی عهدنامه گلستان به عنوان مرز ایران و روسیه انتخاب و تمامی مناطق شمال این رود از ایران جدا و به خاک روسیه افزوده شد.
بعدها ایران و اتحاد شوروی با هم سدی در ناحیه پلدشت به نام سد ارس بنا کردند. سد خداآفرین و سد قیزقعلهسی به صورت مشترک با ارمنستان روی ارس احداث میشود.
رودخانه ارس از ارتفاعات مین گول به ارتفاع 3152 متر در جنوب ارزروم در ترکیه سرچشمه مىگیرد.
این روخانه پس از پیوستن به آرپاچاى؛ مرز مشترک ایران و جمهورى ارمنستان و جمهورى آذربایجان را تا محلى به نام بهرام تپه تشکیل مىدهد و بعد از طى حدود 10072 کیلومتر مسافت به دریاى خزر مىریزد.
حوضه آبریز ارس در کشورهاى ایران، ترکیه، ارمنستان و جمهورى آذربایجان قرار دارد. وسعت آن تقربیاً 10320 کیلومتر مربع بوده و حدود 39% (39000) کیلومتر مربع آن را اراضى ایران تشکیل مىدهد.
در طوال مسیر طى شده آن تغییراتى مشاهده مىشود، از جمله از سرچشمه تا جلفا مناطق صاف و کمى کوهستانى و از جلفا تا اصلاندوز کاملاً کوهستانى و صعبالعبور بوده و عرض و عمق این رودخانه در مسیر حرکت متفاوت است.
در فاصله بین جلفا تا اصلاندوز که ارس بین کوههاى قره داغ و کوههاى کشور آذربایجان در جریان است در بعضى نقاط (نزدیکى های روستاى قولان) عرض آن از 20 متر هم کمتر مىشود؛
رود ارس از مهمترین رودهای ایران است که علاعرض رودخانه ارس در جلفا گاهي تا 200متر و ارتفاع وعمق بستر آن به 2 تا 3 متر مي رسد. عريضترين نقطه رودخانه در نزديكي شهر جلفا ميباشد كه بيش از 200 متر عرض و بيش از 4 متر عمق دارد كه مي توان سومين رودخانه ايران از لحاظ قدرت آب تلقي كرد. بستر رودخانه ارس داراي شيب زيادي بوده كه آب با سرعت درآن جريان دارد و مثل رودهاي ديگر نمي توان بر روي آن قايقراني كرد ولي اگر قايق موتور دار باشد مي توان از آن استفاده نمود.
در نزديكي پاسگاه سيه رود كه ميان جلفا و خدا آفرين قرار گرفته درطي سالهاي طولاني بستر خود را در دره يك كوهستان صخره اي ، بقدري پائين برده كه بشكل يك ديواره كاملا عمودي با ژرفاي خيلي زياد درآمده بطوريكه اين بستر بصورت يك پرتگاه خيلي خطرناك مي باشد و مجراي ژرف ارس در اين ناحيه به اسم (جاموش بغان بندي) كه به فارسي يعني بندي كه گاومييش را خفه مي كند ناميده مي شود كه داراي چشم انداز بسيار زيبايي مي باشد.
ماهیهای این رود حدود ده گونه میباشند که حدود 6 نوع آنها نسبت به دیگر ماهیهای بومی این رود بزرگتر و دارای مقاومت بیشتری نسبت به سایر ماهیها هستند. به همین جهت صید این ماهیها بین ورزشکاران و ماهیگیران از ارزش بالایی برخوردار است.
رودخانه ارس در منابع و اصطلاحات یونانیان و اروپائیان، آراکس ( ARAX ) و ارکساس و آراکسس ( ARAKSS ) بوده و از قدیم اِراسک و آراسک نامیده شده.
در منابع عربى الّرس و در فارسى ارس و اَرس و در ترکى آراز و آراس و اَراز و اَرَز نام گرفته است.
جاذبه های توریستی منطقه :
طبیعت زیبا و تاریخ غنی، منطقه ارس را به یکی از مناطق ویژه توریستی تبدیل کرده است. کوهستان های بلند منطقه همه ساله کوهنوردان زیادی را به خود میخواند. رود زیبای ارس با مسیر پر پیچ و خم و حکایت های غریب خود یکی دیگر از جاذبه های گردشگری است. حیات وحش ارسباران با پوشش گیاهی منحصر به فرد و منطقه کیامکی با تنوع زیستی بی نظیر، سایر جاذبه های توریستی این منطقه به شمار میروند.
۱- کلیسای سنت استپانوس در ۱۶ کیلومتری غرب جلفا و به فاصله ی ۳ کیلومتری کرانه جنوبی ارس و در روستای متروکه ای به نام دره شام قرار دارد و نام کلیسا ملهم از نام استپانوس شهید اول راه مسیحیت می باشد و به علت استقرار آن در روستای دره شام به این نام نیز خوانده می شود.
۲- بر روی رودخانه ارس دو پل تاریخی به فاصله صد متر از یکدیگر بنا شده که به نام خدا آفرین مشهورند. پل اول به دوره سلجوقیان (۵۵۲- ۳۹۱ ه ق منسوب است. ۱۶۰ متر طول و ۱۵ طاق دارد. پل دوم خدا آفرین به طول حدود ۱۲۰ متر ودارای ۱۰ طاق ، و منسوب به دوره صفوی ( ۱۱۴۸ – ۹۰۷ ه ق ) است .
در نزديكي پاسگاه سيه رود كه ميان جلفا و خدا آفرين قرار گرفته درطي سالهاي طولاني بستر خود را در دره يك كوهستان صخره اي ، بقدري پائين برده كه بشكل يك ديواره كاملا عمودي با ژرفاي خيلي زياد درآمده بطوريكه اين بستر بصورت يك پرتگاه خيلي خطرناك مي باشد و مجراي ژرف ارس در اين ناحيه به اسم (جاموش بغان بندي) كه به فارسي يعني بندي كه گاومييش را خفه مي كند ناميده مي شود كه داراي چشم انداز بسيار زيبايي مي باشد.
۳- حدر نزديكي پاسگاه سيه رود كه ميان جلفا و خدا آفرين قرار گرفته درطي سالهاي طولاني بستر خود را در دره يك كوهستان صخره اي ، بقدري پائين برده كه بشكل يك ديواره كاملا عمودي با ژرفاي خيلي زياد درآمده بطوريكه اين بستر بصورت يك پرتگاه خيلي خطرناك مي باشد و مجراي ژرف ارس در اين ناحيه به اسم (جاموش بغان بندي) كه به فارسي يعني بندي كه گاومييش را خفه مي كند ناميده مي شود كه داراي چشم انداز بسيار زيبايي مي باشد.مام کردشت بر کنار رود ارس و در جوار روستای کردشت واقع شده است. دارای طراحی داخلی ونقاشی های دیواری بسیار جالب است. قدمت این حمام به بیش از دو قرن می رسد.
مشكلات زيست محيطي :
منابع آگاه محلى از آلوده بودن آب هاى ارس و مشاهده جانداران آسيب ديده از آلودگى محيط زيست در منطقه خبر مى دهند. طبق گفته هاى افراد بومى ساكن در منطقه منبع اصلى آلودگى ارس تخليه فاضلاب منطقه مسكونى و صنعتى جلفا به داخل رودخانه است. به طورى كه اين اتفاق موجب پيدايش باتلاق در اين منطقه شده است. از سوى ديگر نبود فاضلاب در اين منطقه، محيط زيست و آب رودخانه ارس را تهديد مى كند و گونه هاى گياهان دارويى منحصر به فرد منطقه را در معرض نابودى قرار خواهد داد. وجود مخازن سوخت تهديدى براى اين منطقه محسوب مى شود و چنانچه در منطقه ويژه اقتصادى در جلفا آتش سوزى رخ دهد تمام منطقه درمعرض خطر قرار مى گيرد و چنانچه مخازن سوخت به هر دليلى دچار نشتى شوند به آب و خاك منطقه آسيب مى رساند و به دليل نزديك بودن به رودخانه ارس آلودگى آب اين رودخانه را نيز در پى خواهد داشت.
به دليل سيل ورود آلاينده هاى خطرناك توسط برخى كشورهاى همجوار رودخانه ارس، منابع مختلف از احتمال بروز فاجعه اى زيست محيطى طى سالهاى آتى در اين منطقه خبر مى دهند. به اعتقاد كارشناسان زيست محيطى، گرچه تعدادى از سازمانها و ارگانهاى مسؤول، آلودگى هاى رود ارس را در حد غيراستاندارد نمى دانند اما با ادامه روند كنونى، اين رودخانه به همراه حوزه آبريز خود به كانون آلودگى هاى خطرناك تبديل خواهد شد. رودخانه ارس توسط برخى كشورها به خصوص ارمنستان آلوده مى شود. ارس از طريق چند منشأ آلودگى فاضلاب صنعتى در ارمنستان آلوده مى شود اما «فعلاً» به وضعيت بحرانى نرسيده است. به اعتقاد كارشناسان زيست محيطى، ادامه حيات جنگلهاى حفاظت شده ارسباران، كيامكى و آينالى كه محل پرورش گونه هاى منقرض شده اى چون گوزن قرمز ايرانى (مارال) و... است با سرنوشت رود ارس عجين شده است. در آزمايشات صورت گرفته «فعلاً» هيچگونه بيمارى يا مورد خاصى در ۱۷ گونه آبزى موجود در ارس مشاهده نشده است.
ماهیگیری راهی است برای نزدیک شدن به طبیعت .